وظایف مجلس شورای اسلامی چیست؟ | شبکه تلویزیونی ایران ‌کالا

وظایف مجلس شورای اسلامی چیست؟

  • پنجشنبه 29 اردیبهشت 1401 01:11
  • شناسه 110795
وظایف مجلس شورای اسلامی چیست؟

آقایان یعقوب اندایش رئیس انجمن اقتصاددانان ایران، جعفر قادری نماینده مجلس، علی رضا حسن زاده استاد دانشگاه کرمان و روح الله ایزدخواه نماینده مجلس روند قانون گذاری و نظارت مجلس را بررسی کردند.

آقای جعفر قادری نماینده مجلس شورای اسلامی در گفتگو با برنامه چشم انداز گفت: دو وظیفه اصلی مجلس قانون گذاری و نظارت است که به اشکال مختلف ان را انجام می دهد. مجلس از بعد قانون گذاری می تواند نهادهای مورد نیاز جامعه را تشکیل دهد. همچنین مجلس از بعد نظارتی توانایی آن را دارد که در مورد عملکرد نهادهای اقتصادی یا مباحث و موضوعات مرتبط با دستگاه های مختلف و نحوه عملکرد وزارت خانه ها ورود کند و نسبت به کمیت و کیفیت کارها نظارت داشته باشد.

وی ادامه داد: باید توجه داشته باشیم در نحوه هزینه کرد بودجه توسط دولت، کسب درآمدها و انطباق قوانین تصویب شده توسط مجلس با نحوه اجرای آن ها مشکلاتی وجود دارد. نمایندگان در کمیسیون ها بر این قوانین نظارت می کنند. به عنوان مثال در مورد قانون مربوط به تسهیل صدور مجوزهای کسب و کار یک مسیر جدید را در قوانین پیش بینی کردیم. اما این که در جریان میزان عمل کردن به این قوانین نباشیم یا این که آیا برای دولت ریل گذاری درستی انجام شده است یا خیر محل ایراد و اشکال است. 

ایشان گفت: اگر قوانین تصویب شده از طرف مجلس دارای اشکال باشد باید آن ها را اصلاح کنیم. به عنوان مثال مجلس در زمینه قوانین مربوط به هدفمندی یارانه ها چهارچوب مجلس مشخص است. اگر دولت در مسیر اجرای قوانین دچار مشکل شود، یا زیرساخت های لازم وجود نداشته باشد، یا مسیرهای قانونی نیازمند اصلاح باشد، یا دو راهی هایی در این مسیرها وجود داشته باشد که باعث انحراف دولت از مسیر اصلی شود و یا سرعت دولت کم باشد که باید آن را اضافه کنیم، مجلس ورود می کند تا موانع را برطرف کند.

وی افزود: ابزارهایی در اختیار مجلس و نمایندگان وجود دارد. این ابزارها شامل طرح سوال، تذکر ، استیضاح و ماده ۲۳۴ است که به تحقیق و تفحص اشاره دارد. نمایندگان می توانند با استفاده از این ابزارها به وظیفه نظارتی خود عمل کند. البته اگر چه این ابزارها در اختیار مجلس قرار دارد ولی باید موثرتر باشد و مجلس باید از این ابزارها بهتر استفاده کند تا بتواند دولت را در ریلی که قرار داده است کنترل کند. برخی ادعا دارند که مجلس نباید در حوزه های اجرایی دخالت کند. این افراد توجه داشته باشند که در این حوزه ها، مسایل نظارتی با قانون در هم تنیده شده و هیچ تفاوتی بین حوزه نظارتی و اجرایی وجود ندارد.

قادری گفت: اگر مجلس در مسیر اجرای قوانین به این نتیجه برسد که سازمان یا وزیر مربوطه نمی تواند در این ریل حرکت کند، یا سرعت آن کم است، یا در مسیر دیگری حرکت می کند یا به جاده خاکی می رود از ابزارهای نظارتی استفاده می کند تا مسئول مربوطه را روی ریل نگه دارد. نمایندگان و مجلس قانون گذاری را برای نهادهای مدنی و مجموع تشکل های غیر دولتی انجام می دهند اگر این قانون به درستی اجرا شود بدون ایراد به اهداف خود می رسد.

این نماینده مجلس گفت: اگر مجموعه مجلس مجرب و متخصص نباشد و فقط به دانش نمایندگان برای تدوین قوانین بسنده کنیم، قوانین خوبی نخواهیم داشت. ۲۹۰ نماینده در مجلس شورای اسلامی وجود دارد که ممکن است برخی افراد تجربه مرتبط با کمیسیون مربوطه را نداشته باشند. این افراد بر اساس سوابق یا محدودیت ها یا حوزه انتخابی خود وارد کمیسیون ها شده اند. باید نهادهای مردمی تخصصی ما را از دانش و مهارت خود بهره مند کنند. اتاق های بازرگانی، اصناف، تعاون و سایر مجموعه های تخصصی وظیفه دارند به مجلس برای قانون گذاری یاری رسانده و در کنار آن ها قرار گیرند. مرکز پژوهش های مجلس و مشاوران خود نمایندگان مجلس و گروه هایی که در حوزه های انتخابی باید در کنار نمایندگان قرار بگیرند تا عملکرد نمایندگان پخته تر بوده و تصمیم گیری های بهتری انجام دهند.

آقای یعقوب اندایش رئیس انجمن اقتصاددانان ایران در گفتگو با برنامه چشم انداز گفت: مجلس وظیفه قانون گذاری و نظارت در کشور را بر عهده دارد. مسئله مهمی که در این میان وجود دارد این است که، آیا این قوانیت وجهه علمی دارند یا نه. مجلس باید از نخبگان، انجمن ها و افرادی استفاده کند که توانایی انجام نظارت علمی داشته باشند. در این صورت ریل گذاری مجلس برای دولت به نحو مطلوب انجام خواهد گرفت.

وی گفت: مجلس بعد از وضع قوانین، صلاحیت وزرا را بررسی کرده و بعد از آن انواع نظارت های مطرح شده در قانون برای نظارت کامل مجلس بر دولت مورد استفاده قرار می گیرد. سوال های شفاهی و کتبی، استیضاح وزرا و حتی خود رئیس جمهور، گزارشاتی که بعد از طرح سوالات به دیوان محاسبات فرستاده می شود از جمله ابزارهای مورد استفاده مجلس است. هر ساله نظارت مجلس بر موارد مالی و تفریق بودجه ای دولت وجود دارد. در حقیقت تمام مقرراتی که در هیئت وزیران به تصویب می رسد تا به دستگاه ها ابلاغ شود باید به مجلس هم ابلاغ شود.

ایشان افزود: با توجه به وظایف مجلس، این نهاد می تواند بر همان قوانینی که خودش تصویب کرده نظارت کامل داشته باشد. البته این نظارت باید غیر جانب دارانه و سالم باشد. به عبارت دیگر اگر دولت و مجلس یک دست باشند باید نظارت ها به شکل شفاف و عملی در ابعاد سیاسی، اقتصادی، مدیریتی، بروکراسی اداری و..‌ انجام شود. مجلس به عنوان یکی از ارکان سه قوه وظیفه قانون گذاری و نظارت داشته و دولت به عنوان قوه مجریه نقش اجرای قوانین به نحو احسن را دارد. اگر مجلس از بنیه علمی بالا و عقلانیت برخوردار باشد قوانینی اتخاذ و تصویب می کند که متضمن ریل گذاری و حرکت درست برای دولت باشد و بتواند دولت را هدایت کرده و از انحراف آن جلوگیری کند.

اندایش گفت: مجلس وظایف بسیار زیادی دارد. تصویب مصوبات، طرح ها و لوایح از جمله وظایف مجلس است. نماینده ای که از دید منطقه ای و ملی وارد مجلس می شود باید دید ملی داشته باشد. وقتی فردی نماینده یک منطقه می شود مردم آن منطقه انتظار دارند آن نماینده از طرح های منطقه ای حمایت کند ولی نماینده باید دید ملی نسبت به طرح ها داشته باشد. نماینده نباید برای منافع منطقه ای، برای کل کشور مشکل ایجاد کند. به عنوان مثال صنایعی که نباید در جای خشک احداث شود بنا بر مسائل مربوط به رفع اشتغالزایی در آن منطقه ایجاد می شود. مجلس برای بهبود مشکلات باید برون سپاری کند. لازم نیست نمایندگان مجلس به شکل آنلاین بر رفتار و نحوه عمل وزرا نظارت داشته باشند. کافی است یک تیم مثل مرکز پژوهش های مجلس بر ارزیابی عملکرد، اجرای مصوبات و اجرای پروژه های دولت نظارت داشته باشد. در این صورت برون سپاری انجام شده است.

رئیس انجمن اقتصاددانان ایران گفت: گزارش هایی که از نحوه عملکرد نهادها حاصل می شود نشان می دهد قبل از اجرای قوانین دولت باید با این نهادها مشورت کند. البته این نظارت ها باید مستمر و در بازه زمانی کوتاه باشد. البته توجه داشته باشید بحث تعارض منافع مسئله بسیار مهمی است. وقتی تعارض منافع بین نمایندگان مجلس وجود دارد باعث می شود هر نماینده نقش خود را به خوبی ایفا نکند و همواره به این فکر کند که چگونه سهم بیشتری از بودجه را به منطقه انتخابی خود اختصاص دهد و یا بودجه را چگونه صرف هزینه های منطقه خود کند.

آقای علی رضا حسن زاده استاد دانشگاه کرمان در گفتگو با برنامه چشم انداز گفت: برای این که بتوانیم نقش نظارتی مجلس را به خوبی توجیه کنیم باید از چند منظر آن را بررسی کنیم. اولین منظر درک عملکرد اقتصادی دولت هاست‌. توجه داشته باشید که ۸۵ درصد از اقتصاد ایران دولتی است. بنابراین اگر انحرافی در عملکرد دولت دیده شود تاثیر زیادی در زندگی مردم خواهد داشت. پس با توجه به سهم و اندازه دولت در اقتصاد، مجلس باید از بعد نظارتی جایگاه بالایی داشته باشد.

وی ادامه داد: وقفه های بیرونی و درونی و ناسازگاری زمانی مسئله مهمی است که مجلس باید همواره بر آن نظارت داشته باشد. برای درک مفهوم وقفه های تصمیم گیری به ذکر این موضوع می پردازیم که از آذر ماه سال ۱۴۰۰ در مورد هدفمندی ارز ترجیحی و حذف آن قانون تدوین شده ولی اجرا نشده است. اگر وقفه های درونی، وقفه در اجرا و اثرگذاری را با ناسازگاری زمانی ترکیب کنیم متوجه مشکلات خواهیم شد. سیاست گذاری در کشور ما از نوع صلاح دیدی است نه بر اساس قاعده. سیاست گذار برای سیاست گذاری بر مبنای قاعده یک اصل را در نظر می گیرد در حالی که در سیاست گذاری صلاح دیدی می تواند بر اساس و متناسب با شرایط یک سیاست اتخاذ کند در حالی که چهارچوبی برای آن وجود نداشته باشد.

وی افزود: وقتی تاثیر وقفه ها، ناسازگاری زمانی و اجرای صلاح دیدی سیاست ها در اقتصاد ایران با یکدیگر ترکیب شود مشکلات بسیار زیاد خواهد شد‌ تاثیر اجرای یک سیاست احتیاج به زمان دارد تا اثر خود را نشان دهد به همین دلیل ممکن است اثر انحرافی تشدید شود. نظام دولتی در اقتصاد ایران نظامی است که تحلیل هزینه و فایده در آن اثر ندارد. متاسفانه عملکرد دولت و تمرکز گرایی شدید به عدم توزیع امکانات و ثروت در جامعه باعث می شود فردی که نماینده یک شهرستان کوچک است اولویت را به منافع ملی نداده و به فکر تامین منافع حوزه انتخابی خود باشد.

حسن زاده گفت: محرومیت ها در بخش ها و شهرستان های کوچک ناشی از ناکارآمدی دولت است. این شهرستان ها می خواهند از ثروت ملی سهم داشته باشند. طرح هایی مثل طرح تسهیل مجوز کسب و کارها یا یکپارچه سازی داده ها و اطلاعات از سوی نمایندگانی مطرح می شود که از حوزه های برخوردار آمده اند در حالی که نظارت باید با توجه به جمیع شرایط صورت گیرد. برنامه های شش ساله توسعه که در اسناد بالادستی آمده اند هم‌ی دچار مشکل شدند. به جز برنامه اول توسعه سال ۶۸ بقیه برنامه ها به دلیل عدم نظارت مجلس به جای ۵ سال ۶ سال به طول انجامیدند. یعتی ۲۰ درصد انحراف از مسیر در طول این سال ها صورت گرفته است.

این استاد دانشگاه گفت: در برنامه چهارم، پنجم و ششم توسعه میزان رشد اقتصادی ۸ درصد پیش بینی شده بود ولی میزان عملکرد این رشد در برنامه چهارم ۴/۴ درصد، در برنامه پنجم منفی ۲ درصد و در برنامه ششم منفی ۲/۸ درصد بود. مجلس باید در مورد عدم تحقق پیش بینی رشد اقتصادی ۸ درصدی تحقیق می کرد. تنها شاخصی که در این برنامه ها به هدف نزدیک بودند نرخ اشتغال و نرخ بیکاری بود در غیر این صورت سایر شاخص ها عملکردی دور از هدف خود داشتند. متاسفانه مجلس شورای اسلامی از انعطاف برخوردار نیست.

آقای روح الله ایزدخواه نماینده مجلس شورای اسلامی در گفتگو با برنامه چشم انداز گفت: متاسفانه یک نوع فرهنگ بر انتخابات و فضای  مجلس حاکم شده که در این فرهنگ نماینده ناجی منطقه انتخابی خود و متولی توسعه آن منطقه شده است. این کار غلط است‌. در واقع نماینده مجلس عضوی از نهاد کشور است و باید کشور را اداره کند. نماینده نمی تواند هم نقش منطقه ای و هم نقش ملی داشته باشد. نماینده باید برای منافع ملی کار کند نه این که به فکر توسعه شهر یا منطقه خود باشد.

وی ادامه داد: نمایندگان باید تصمیمات مهمی برای توسعه کشور داشته باشند ولی متاسفانه طرح های اقتصادی به اشکال عجیبی در کشور ما انجام می شود. به عنوان مثال دوب آهن در جایی احداث می شود که خطوط ریلی ندارد. پتروشیمی در جایی احداث می شود که آب وجود ندارد. به خاطر همین سیاست گذاری های اشتباه بسیاری از مردم در بیابان کپر نشین هستند. قرار نیست نماینده به اندازه ۱۹ وزیر و ده ها نهاد و سازمان برای یک منطقه  کار انجام دهد. این نهادها متعلق به کل کشور هستند.

وی افزود: نماینده باید موانع قانونی را به نحوی حل کند که مشکلات برطرف شود. نماینده ای که در صحن مجلس برای حل مشکلات منطقه خود دائما گوشی به دست دارد برای مطالعه قانون و تصمیمات سنجیده وقت ندارد. متاسفانه مجلس از ریل خارج شده است. نهادهایی مثل سازمان جهاد سازندگی که در توسعه منطقه ای بسیار موفق بودند منحل شدند. این نهادها نقش نهادهای میانی برای رفع مشکلات منطقه ای را داشتند.

ایزدخواه گفت: مجلس دوم که به انحلال سازمان جهاد کشاورزی رای داد سیاسی بود چون جهاد در منطقه موثر بوده و موفقیت زیادی داشت. مردم به جهاد دل داده بودند و جهاد می توانست برای بهبود شرایط بسیار موثر باشد. بعد از انحلال جهاد سازندگی روستاها بدون صاحب شدند. فردی که از یک شهرستان ۳۰۰ هزار نفری نماینده شده قول داده تا به تمام مشکلات منطقه خود رسیدگی کند در حالی که این مسئله اشتباه است‌. 

وی گفت: نماینده برای قانون گذاری کل کشور برگزیده شده و نباید تنها درگیر مسائل حوزه انتخابی شود. به این ترتیب مجلس در راس امور نیست. متاسفانه مجلس به مجموعه ای از کارهای پراکنده و جزیره ای تبدیل شده و نمایندگان هر حوزه قصد دارند از بودجه سهمی گرفته و آن را در حوزه خود خرج کنند تا شاید بتوانند برای دور بعدی رای انتخاب کسب کنند.

کلیدواژه‌ها

مطالب بیشتر از «گفتگوی روز»

نظر شما

شما در حال ارسال پاسخ به نظر «» می‌باشید.

نظرات بینندگان

جدید ترین برنامه ها

آخرین خبرها